Şebnem Kayhan (d. 1989)
Disiplinlerarası sanatçı, tasarımcı, kentsel tasarım uzmanı ve eğitmen

​

Şebnem Kayhan, Amasra doğumlu, İstanbul merkezli çalışan disiplinlerarası bir sanatçı, tasarımcı ve eğitmendir. Şehir planlama ve kentsel tasarım alanında başlayan mesleki yolculuğu; zaman içinde mimarlık, grafik tasarım, görsel iletişim, art direction, marka yönetimi, sanat üretimi ve eğitimi kapsayan çok katmanlı bir pratiğe dönüşmüştür. Bugün çalışmalarını bu alanları birbirinden ayırmadan; kent, mekân, insan, hikâye ve görsel dil arasındaki ilişkiler üzerinden sürdürmektedir.

​

Eğitim ve Kentsel Tasarımla Başlayan Yolculuk

Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü’nde eğitim alan Kayhan, lisans yıllarından itibaren kentleri masa başından olduğu kadar sahada gözlemleyerek anlamaya yöneldi. Kamusal alan, kent kimliği, gündelik yaşam, insan hareketleri ve mekânsal ilişkiler üzerine çalıştı.

​

2010 yılında Balıkesir’de gerçekleştirilen Kırsal Yerleşme Doku Analizi çalışmasına katılarak yerel yerleşim biçimleri, yöresel mimari özellikler ve kırsal çevre arasındaki ilişkiyi inceledi.

​

Aynı yıl Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi ile Hogeschool van Amsterdam iş birliğinde düzenlenen StreetIstanbul Workshop programına katıldı. İstanbul sokaklarını geleneksel ve modern yaklaşımlar üzerinden ele alan bu uluslararası atölye, sokağın kent yaşamındaki rolünü ve gündelik kullanım biçimlerini karşılaştırmalı olarak araştırmasına olanak sağladı.

​

2011 yılında Selanik’te düzenlenen ECOWEEK – Urban Communities & Green Architecture programında yer aldı. Uluslararası konferans ve disiplinlerarası tasarım atölyesi kapsamında Rotunda’nın tarihî çevresi için sürdürülebilir peyzaj, yeşil altyapı, kamusal açık alan kalitesi, yaya ve bisiklet hareketliliği üzerine tasarım önerileri geliştirdi. Bu deneyim, tarihî bir çevrede güncel yaşam ihtiyaçları ile ekolojik tasarım yaklaşımlarının nasıl bir araya getirilebileceğine ilişkin bakışını güçlendirdi.

​

Mimarlık ve Kentsel Tasarım Deneyimi

Kayhan, 2012-2017 yılları arasında Zafer Akay Architecture bünyesinde kentsel tasarımcı olarak çalıştı. Kentsel analiz, mimari konsept geliştirme, görselleştirme ve proje sunumu süreçlerinde görev aldı. Bu dönemde planlama, mimarlık ve görsel temsil arasında çalışarak farklı ölçeklerdeki mekânsal verileri tasarım kararlarına dönüştürme deneyimi kazandı.

​

Kuşdili Vadisi Kentsel Tasarım Yarışması, Kılıç Ali Paşa Camii çevresi, Ağva planlama çalışmaları ve farklı mimari-kentsel tasarım projeleri bu dönemdeki üretimleri arasında yer aldı.

​

2013 tarihli Kuşdili Vadisi Kentsel Tasarım Yarışması kapsamında Kadıköy sahili ile Söğütlüçeşme arasındaki ilişkinin güçlendirilmesi; yaya yolları, yeşil koridorlar, kamusal açık alanlar ve toplu ulaşım sistemlerinin bütünleştirilmesi üzerine çalıştı. Projede tarihî yapıların korunarak yeniden işlevlendirilmesi, Kurbağalıdere’nin iyileştirilmesi ve parçalanmış kentsel dokunun yeniden ilişkilendirilmesi gibi konular ele alındı.

​

2014 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Karadeniz Teknik Üniversitesi ve Stuttgart Technical University iş birliğinde yürütülen Urban Design for Stuttgart: A Vision for Stuttgart’s Future projesine katıldı. Stuttgart’ın geleceğine yönelik kentsel gelişim senaryoları, açık alan sistemleri, ulaşım ilişkileri, kamusal alan kullanımı ve çevresel sürdürülebilirlik üzerine çalıştı. Uluslararası ve üniversiteler arası yürütülen bu proje, farklı kent bağlamlarında stratejik düşünme ve masterplan ölçeğinde tasarım geliştirme deneyimini güçlendirdi.

​

Kentsel Araştırmadan Görsel İletişime

2014 yılında 15 ülke ve 28 şehri kapsayan uluslararası kültürel tanıtım projesinde çalıştı. Kentlerin karakterini, kültürel katmanlarını, ziyaret noktalarını ve yürünebilir rotalarını araştırarak şehir rehberleri hazırladı.

​

Şehir planlama ve mekânsal analiz bilgisiyle rehberlerin içerik ve rota sistemini kurarken, grafik tasarım aracılığıyla bu bilgileri haritalar, editoryal düzen ve görsel hiyerarşi içinde anlaşılır hâle getirdi. Bu proje, kentsel düşünme ile grafik tasarımın kendi pratiğinde nasıl birleşebileceğini gösteren ilk önemli profesyonel deneyimlerden biri oldu.

​

Kayhan, 2014-2019 yılları arasında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi’nde Kentsel Tasarım yüksek lisansını tamamladı. 2016-2017 yıllarında Sapienza University of Rome’da şehir planlama ve kentsel tasarım alanında eğitim gördü. Trastevere üzerine geliştirdiği Mekânsal Algı ve Yürünebilirlik başlıklı tez çalışmasında, insanların bir kenti yürürken neyi fark ettiğini, nerede yavaşladığını, hangi görsel işaretlerle yönünü bulduğunu ve mekânla nasıl bağ kurduğunu araştırdı. Bu araştırmayı yalnızca haritalar ve yazılı kaynaklar üzerinden değil; Trastevere sokaklarında yürüyerek, gözlem yaparak ve yerinde eskizler üreterek yürüttü. Eşikler, rotalar, cephe ritimleri, insan ölçeği ve gündelik hayatın mekân içindeki izleri çalışmanın temel parçalarını oluşturdu. Çizim bu süreçte estetik bir sonuçtan çok, sahada görülen ilişkileri anlamanın, kaydetmenin ve düşünceyi sınamanın bir aracı hâline geldi.

​

2016 yılında İtalya’da düzenlenen International Applied Training in Ravenna programına katıldı. Ravenna’nın antik kent duvarlarının bir bölümünün korunması ve yeniden yapılandırılması üzerine düzenlenen program; mimari koruma eğitimlerini, Ravenna’nın UNESCO Dünya Mirası alanlarına yönelik saha incelemelerini ve University of Bologna öğrencileriyle gerçekleştirilen uygulamalı proje çalışmasını kapsıyordu.

​

Grafik Tasarım ve Art Direction

Kentsel tasarım alanındaki deneyiminin ardından uluslararası proje koordinasyonu ve fuar organizasyonu süreçlerinde çalıştı. Farklı ekipler, müşteriler, üreticiler ve uygulama tarafları arasındaki iletişimi yönetmesi; tasarımın yalnızca fikir geliştirmekten değil, planlama, koordinasyon, üretim ve teslim aşamalarından oluştuğunu görmesini sağladı.

​

2017-2020 yılları arasında WON Agency bünyesinde grafik tasarım ve marka ilişkileri alanında görev aldı. Görsel kimlik, iletişim tasarımı, etkinlik ve mekânsal tasarım projelerinde çalıştı; iki ve üç boyutlu marka uygulamaları, sunumlar ve iletişim materyalleri geliştirdi. Bu dönem, kentsel tasarım altyapısını profesyonel grafik tasarım, marka iletişimi ve uygulama süreçleriyle doğrudan birleştirdiği önemli bir geçiş noktası oldu.

​

2020-2026 yılları arasında RunArte Creative Agency’nin kurucu ortağı ve Art Director’ı olarak ajansın yaratıcı ve operasyonel süreçlerini yönetti. Marka stratejisi, kurumsal kimlik, kampanya dili, katalog ve editoryal tasarım, sunum sistemleri, ambalaj, dijital iletişim, mekânsal grafik, yönlendirme, fuar standı ve marka deneyimi projeleri geliştirdi. Brief’in çözümlenmesinden yaratıcı fikrin oluşturulmasına, görsel sistemin kurulmasından müşteri ve ekip iletişimine, bütçe ve zaman yönetiminden uygulama ve teslim süreçlerine kadar projelerin bütün aşamalarında sorumluluk aldı. Adidas, Reebok, Philip Morris, BOCCHI USA, Packpeer, Mars Sigorta, Mars Logistics, UNIDECO, NanoLab, GISAGIS/Hereklia, Pernod Ricard, Pegasus, Vodafone ve Arçelik gibi farklı sektörlerden ulusal ve uluslararası markaların projelerinde çalıştı. Reebok Zig Kinetica için mağaza içi deneyim alanları ve taşınabilir stand sistemleri; BOCCHI USA için Amerika pazarına yönelik katalog ve editoryal sistemler; UNIDECO için kurumsal kimlik, fuar iletişimi ve mekânsal grafikler; Mars Sigorta için yeniden markalama; GISAGIS için ambalaj ve illüstrasyon sistemi geliştirdi. Ödüllü B2B platform Packpeer’ın marka kimliği, dijital ürün dili, yatırımcı sunumları ve görsel iletişim sisteminin yaratıcı yönünü üstlendi.

​

Eğitim ve “Çizgi ile Bak”

Kayhan, 2020 yılından bu yana İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi’nde part-time eğitmen olarak Mimarlıkta Desen dersini yürütmektedir. Derslerinde çizimi yalnızca teknik bir temsil biçimi olarak değil; gözlem yapmanın, mekânı anlamanın ve düşünceyi görünür kılmanın bir yöntemi olarak ele alır. Öğrencilerle ölçek, hareket, boşluk, strüktür, atmosfer ve insan-mekân ilişkisi üzerine çalışır; urban sketching yöntemini mimarlık eğitiminin bir parçası olarak kullanır.

​

Tez araştırması ve İTÜ’deki eğitim pratiği zamanla Çizgi ile Bak yöntemine dönüştü. Bu yaklaşımda çizgi ve suluboya; bir mekânı hızlıca kopyalamanın değil, ona dikkatle bakmanın, atmosferini kaydetmenin ve kişisel bir görsel günlük oluşturmanın araçlarıdır.

Kayhan bu yöntemi üniversite derslerinin yanı sıra kamusal alan çalışmaları, bağımsız atölyeler ve farklı yaş gruplarıyla yürüttüğü eğitim programları aracılığıyla geliştirmeye devam etmektedir.

​

Bağımsız Sanat Pratiği

Profesyonel tasarım çalışmalarının yanında bağımsız sanat pratiğini Şebnem Kayhan Art Studio çatısı altında sürdürür. Kent, beden, hafıza, kadın deneyimi, iç dünya ve insanlar arasındaki görünmeyen bağlar üzerine suluboya, akrilik, illüstrasyon, dijital üretim, video, karma teknik ve mekânsal çalışmalar geliştirir.

Eyes Open Ubuntu, bu pratiğin farklı dönemlerinde ortaya çıkan serileri arasındadır.

Kayhan’ın çalışmaları 2020 yılında Luna Art Gallery’de düzenlenen Aşk Yeniden, 2021 yılında Akaretler’de Karl & Ein Art Gallery tarafından gerçekleştirilen Yansıma sergilerinde izleyiciyle buluştu.

2025 yılında İzmir Akdeniz Akademisi tarafından düzenlenen Good Design İzmir kapsamında seçili sanatçı ve urban sketching atölyesi yürütücüsü olarak yer aldı. “Eyes Open Ubuntu” kapsamında geliştirdiği üretimleri burada kolektif hafıza, empati, dayanışma ve bağ kurma kavramları üzerinden yeniden ele aldı.

​

Güncel Araştırmalar

2024-2025 döneminde SALT tarafından düzenlenen İstanbul Kıyı Atlası Ortak Haritalama Atölyesine katıldı. İstanbul kıyı hattının çok katmanlı yapısını araştıran bu süreçte haritalama, saha gözlemi ve görsel kayıt yöntemleriyle çalıştı. Kentin fiziksel yapısı kadar gündelik kullanımlarını, hafızasını ve insanlarla kurduğu ilişkiyi görünür kılmaya odaklandı.

​

Şebnem Kayhan aynı zamanda Urban.koop – Kent Çalışmaları Kooperatifi üyesidir. Urban.koop bünyesinde kentsel araştırma, kamusal alan, kültürel miras, haritalama, yayın, kentsel ve kültürel rehberler, sosyal fayda odaklı atölyeler ve disiplinlerarası katılımcı projelerle ilişki kurmaktadır.

Bu üyelik, uzun yıllardır bireysel olarak geliştirdiği kent, görsel anlatı ve eğitim çalışmalarını kolektif bir üretim ağı içinde sürdürmesine olanak sağlar.

​

Bugünkü Çalışma Pratiği

Bugün İstanbul’da yaşayan ve çalışan Kayhan; grafik tasarım ve art direction projelerini, bağımsız sanat üretimini, kentsel araştırmalarını ve eğitim çalışmalarını birlikte sürdürmektedir. Analog ve dijital, iki ve üç boyutlu, statik ve hareketli üretim araçları arasında çalışır.

​

Bir markanın kimliğini kurarken, bir kenti haritalarken, bir mekânı çizerken ya da bir atölye tasarlarken aynı temel sorunun izini sürer: İnsanlar gördükleri, yaşadıkları ve içinde hareket ettikleri dünyayla nasıl ilişki kurar?

​

Şebnem Kayhan’ın pratiğini bir arada tutan temel yaklaşım budur. Şehir planlama ona ilişkileri ve sistemleri okumayı; grafik tasarım bu bilgiyi açık bir görsel dile dönüştürmeyi; sanat görünmeyeni sezgisel olarak ifade etmeyi; eğitim ise bu deneyimi başkalarıyla paylaşmayı öğretmiştir.